Miasto posiada ciekawy zespół zabudowy o zróżnicowanej architekturze – głównie eklektycznej i secesyjnej z przełomu XIX i XX w. a Bogaty detal i wystrój sztukatorski posiadają budynki mieszkalne (kamienice) usytuowane w zwartych ciągach przy głównych ulicach miasta - Zjednoczenia, J. Piłsudskiego i Pl. Wyzwolenia.

Zwartej zabudowie kamienic towarzyszą budowle wolnostojące (w przeszłości wille zamożnych mieszczan i właścicieli zakładów przemysłowych) otoczone niewielkimi założeniami parkowymi – ul. Muzealna z budynkami Muzeum Miejskiego i banku, ul. Bankowa, Wrocławska, J. Piłsudskiego. W ciągu ul. Wrocławskiej zachowane XVIII – wieczne domy dawanej kolonii braci morawskich.

Ratusz jest najstarszą budowlą w mieście. Wzniesiono go w latach 1574 -1575, jako siedzibę cesarskiego urzędu solnego. Później mieściła się tutaj kamera solna. Obiekt był wielokrotnie przebudowywany.

Najstarsze fragmenty zachowały się w północnej części obiektu. W tej części piwnice i pomieszczenia dwu kondygnacji posiadają pierwotne kolebowo-krzyżowe sklepienia. Po otrzymaniu praw miejskich w 1743 r. siedzibę władz miasta urządzono w zajeździe pocztowym mieszczącym się przy obecnym Pl. Wyzwolenia. W 1820 r. władze miasta przeniosły się do budynku urzędu solnego.

Obiekt rozbudowano wówczas, nadając mu kształt założenia trzyskrzydłowego. Kolejne prace modernizacyjne ratusza miały miejsce w roku 1879. Dobudowano wtedy trzecią kondygnację oraz wzniesiono od frontu czteroboczną wieżę i aneks przyległy do zachodniego skrzydła. W wieży znalazła się klatka schodowa zapewniająca dogodną komunikację między kondygnacjami. Obecny wygląd ratusz zawdzięcza kolejnej przebudowie, która miała miejsce w latach 30 - tych XX w.

Podwyższono wtedy wieżę i zmieniono elewację, nadając budowli utylitarny, surowy i ubogi w detale architektoniczne wizerunek. Obecnie w budynku swoje siedziby mają liczne instytucje administracji terenowej oraz lokalne stowarzyszenia i organizacje społeczne.

Wybudowany w 1927 r. stalowy most podnoszony zastąpił wcześniejszy drewniany most dwuklapowy. Ze względu na zastosowane podczas budowy mostu w Nowej Soli rozwiązania konstrukcyjne obiekt ten zaliczyć należy do jednych z najcenniejszych zabytków techniki nie tylko w skali kraju.

Obiekt reprezentuje typ budownictwa mostowego i myśl techniczną I poł. XX w., prezentując oryginalne rozwiązania techniczne dostosowane do specyficznych warunków terenowych. Zastosowany przez projektantów (firma Beuchelt z Zielonej Góry) układ konstrukcyjny mostu jest oryginalny i niepowtarzalny (m.in. zastosowanie 4 przeciwwag i unoszonego przęsła).

Mosty o podobnych rozwiązaniach konstrukcyjnych znajdują się w Stanach Zjednoczonych, m.in. Stillwater Bridge w Chicago (1894 r.), Cape Cod Canal Bridge (1930 r.), Marine Parkway Bridge w Nowym Jorku (1937 r) - w Europie most kolejowy na rzece Rethe koło Hamburga (1934 r.).

Najstarsza nowosolska świątynia była jednym z pierwszych murowanych kościołów protestanckich (luterańskich) wzniesionych w regionie. Budowa własnej świątyni w znaczący sposób podnosiła prestiż młodej osady warzelników. Inicjatorem budowy i fundatorem kościoła był cesarski zarządca solny Daniel Preuss.

Kościół wzniesiono z kamienia i cegły w latach 1591 – 96. Pierwotnie była to jednonawowa budowla założona na planie prostokąta, zamknięta od wschodu trójbocznie od zachodu natomiast zwieńczona wysoką czworoboczną wieżą. Wnętrza nakryto sklepieniami kolebkowo-krzyżowymi. W 1651 r. świątynię przejęli katolicy, w tym czasie kościół był filią parafii w Rudnie. Samodzielną parafię erygowano dopiero w 1731 r. W 1688 r. kościół poszerzono od północy o dwukondygnacyjny aneks, sto lat później (1782 r.) od południa dobudowano kruchtę i zakrystię z lożami na piętrze.

W XVIII w. świątynia otrzymała bogate barokowe wyposażenie (ołtarz główny i boczne, ambonę, chrzcielnicę), w ogrodzeniu kościoła wzniesiono bramkę z półkolistym przejazdem i szczytem z rzeźbą św. Michała we wnęce. Przy kościele wzniesiono budynek parafialny i budynek szkoły katolickiej. W latach 1872 - 1880 wobec wzrostu liczby mieszkańców świątynię powiększono o transept i półkulistą absydą. Kilkakrotnie swój kształt zmieniała wieża kościoła, w 1696 r. renesansowe zwieńczenie zastąpiono barokowym hełmem, po pożarze w 1736 r. odbudowano je w nowym kształcie (potrójny hełm z dwoma latarniami).

W 1824 r. zamontowano na wieży zegar, który był własnością miasta, w 1863 r. zawieszono nowy dzwon. Wieża przetrwała do lutego 1945 r., kiedy spłonęła wskutek ostrzału artyleryjskiego, odbudowano ją w 1956 r. we współczesnym kształcie. Po II wojnie światowej kościół kilkakrotnie remontowano – w latach 1965-66 renowacja wnętrza (polichromowane ściany) i elewacji, na przełomie stulecia – wymiana witraży, malowanie wnętrz, remont wieży, renowacja barokowego wyposażenia. W 1967 r. w ramach obchodów Millenium parafianie ufundowali dwa dzwony – Matki Bożej i św. Michała. W 1984 r. z terytorium parafii wydzielono parafię św. Józefa Robotnika na Zatorzu.

Solną przeszłość miasta przypominają dwa dawne magazyny solne. Magazyn solny na Placu Solnym to murowana, parterowa budowla nakryta wysokim czterospadowym dachem. Wniesiono go w 2 połowie XVIII w. na terenach należących do faktorii solnej przy lokalnym trakcie do Otynia. Po likwidacji faktorii solnej obiekt do końca ubiegłego stulecia pełnił różne funkcje magazynowe.

Magazyn solny przy ul. Wróblewskiego wzniesiono na potrzeby faktorii solnej w końcu XVIII stulecia. Był to magazyn portowy. Dwukondygnacyjny obiekt nakryto wysokim dachem mansardowym z naczółkami. Na poddaszu magazynu zlokalizowano urządzenie dźwigowe, które umożliwiało transport towarów na piętro i poddasze. Jako magazyn solny obiekt wykorzystywano prawdopodobnie do czasu likwidacji faktorii w 1867 r. Następnie magazynem zarządzała spółka handlowa Meyerotto & Co.

Po 1945 r. wykorzystywany był jako magazyn zbożowy Gminnej Spółdzielni „Samopomoc Chłopska”, później PSS Społem. W latach 90. XX w. magazyn został sprzedany prywatnemu przedsiębiorcy, który po remoncie otworzył w nim sklep - hurtownię materiałów budowlanych i armatury sanitarnej. Do dziś zachowało się w magazynie urządzenie dźwigowe z końca XVIII w. Jest to jeden z najcenniejszych zabytków techniki w tej części Polski.

Na początku XIX w., kiedy nastąpił znaczący wzrost liczby mieszkańców gmina ewangelicka podjęła starania o budowę nowej świątyni. Wzniesiony w połowie XVIII w. dom modlitwy (Bethaus) był budowlą niewielką i nie zaspakajał już potrzeb wiernych.

W 1742 r. król pruski Fryderyk II wyraził zgodę na osiedlenie się w Nowej Soli braci morawskich (Brüdegemeine). Gmina wyznaniowa zawiązała się w 1744 r. i uzyskała liczne przywileje, a przede wszystkim swobodę wyznawania religii.